Bir heykel yıkma-dikme hikâyesi...

A+A-
Ahmet SEVGİ

Birkaç haftadır gündemi işgal eden “ucûbe heykel” tartışması bana 16. yüzyıl Divan şairlerimizden Figânî’ye (Ö. 1532) isnat edilen Farsça bir beyti hatırlattı:
“Dü İbrahim âmed be-dâr-ı cihân//Yekî büt şiken şud yekî büt-nişân.”
Beyti şöyle tercüme edebiliriz:  “Dünyaya iki İbrahim geldi. Biri put yıktı, biri put dikti.” 
Put yıkan İbrahim malum, Hz. İbrahim’dir. Put diken İbrahim ise Kanunî Sultan Süleyman’ın meşhur veziri Pargalı İbrahim Paşa’dır. (Ö. 1536) Hz. İbrahim’in put yıkma hadisesine kısaca temas ettikten sonra yukarıda zikrettiğimiz beytin yazılış sebebini ve Figânî’yi nasıl ipe götürdüğünü nakletmek istiyoruz...


Kur’ân-ı Kerim’de  anlatılmaktadır
brahim aleyhisselam ülülazim Peygamberlerden (Nuh, Musa, İsa, İbrahim ve Hz. Muhammet) biridir. Genç yaşta kendisine Peygamberlik görevi verilen Hz. İbrahim’in putları kırması Kur’ân-ı Kerim’de (Enbiya Sûresi, Âyet: 58-67) anlatılmaktadır. Tefsirlerde ve siyer kitaplarında geniş olarak açıklanan olay, Taberî Tarihi’nde (Taberî-i Kebîr Tercümesi, C.1, s.125 ve devamı) mealen şöyle anlatılır: Bâbil ahalisinin kendi dînî inançları gereği, ilahlarına kurban kesmek için topluca şehir dışına çıktıkları bir gün, Hz. İbrahim elinde bir balta olduğu halde puthaneye girer. Oradaki putların kimisinin başını, kimisinin ayağını keser, kimisini de devirir. Ancak, altın taht üzerinde oturtulmuş büyük bir put vardır ki ona bir şey yapmaz. Elindeki baltayı bu büyük putun boynuna asıp dışarı çıkar.
Tören sonunda şehre dönen puthane görevlileri gördükleri manzara karşısında şaşırırlar. Hemen Nemrut’a haber verip Hz. İbrahim’den şüphelendiklerini söylerler. Nemrut da Hz. İbrahim’i çağırtıp: “İlahlarımıza bunları sen mi yaptın?” diye sorar. Hz. İbrahim’in: “Bu işi belki en büyükleri yapmıştır, hem balta da omzunda. Ona sorun, inkâr edecek olursa kırılan putlara sorun” şeklinde cevap vermesi üzerine Nemrut: “Sen de bilirsin ki bunlar konuşamazlar” der. Hz. İbrahim de “Siz Allah’ı bırakıp size yarar ve zarar vermeyecek şeylere mi tapıyorsunuz?” diye mukabelede bulununca bu işi Hz. İbrahim’in yaptığını anlarlar. Ve Nemrut, Hz. İbrahim’i ateşe attırır, sonrası malum...


Put diken İbrahim’e gelince...
1526’da başkumandan İbrahim Paşa komutasında Macaristan seferine çıkan Osmanlı ordusu, Mohaç zaferiyle Macar Krallığı’nı yıkıp Macaristan’ın başşehri Budin dâhil, birçok şehri fethetmişti. Sanatı ve sanatkârı çok seven İbrahim Paşa ganimetler arasında bulunan Herkül, Diyana ve Apollon’un tunçtan heykellerine özel bir önem atfederek İstanbul’a getirtmiş ve Atmeydanı’ndaki kendi sarayının karşısına diktirmişti. Bunu gören şair Figânî yukarıda metnini verdiğimiz “Dünyaya iki İbrahim geldi. Biri put yıktı, biri put dikti”  meâlindeki beyti söyler. (Beytin Figani’ye ait olmadığını, Figânî’nin iftiraya uğradığını söyleyenler de var tabiî...) Beyit bir anda halk arasında yayılır ve İbrahim Paşa’nın kulağına gider. Duruma öfkelenen Paşa da Figânî’yi astırır.
Görülüyor ki put/heykel cemiyet hayatında hep var olagelmiştir. İnsanlar onu bazen dikmiş bazen de yıkmıştır. Ama dikkat edilirse, heykel ister dikilsin ister yıkılsın muhakkak sıkıntıları da beraberinde getirmiştir. Bakalım son heykel dikme-yıkma tartışmaları kimin başını yiyecek...

  • Yorumlar 0
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
Yazarın Diğer Yazıları