25 Eylül 2021 Cumartesi
İstanbul Hava durumu İstanbul 27°C
Doviz verileri
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
YAZARLAR
İrfan ÜLKÜ
İrfan ÜLKÜ

İvan Denisoviç'le Stalin'in gölgesinde

[email protected]
+
Aa
-
4 Ağustos 2007 Cumartesi

Simdi çok uzak bir geçmiş gibi geliyor bana. Beyoğlu’ndaki Fitaş sinemasının önünde uzun kuyruklar oluşmuştu. Çamurla karışmış kirli bir kar kaplamıştı her yanı. Cebimdeki paranın hemen hepsini verip güç-bela bulabildiğim karaborsa biletimle uzun uğraşlaradan sonra, içeri girip son sıralarda bir koltuğa oturabilmiştim.

Filmi izleyip dışarı çıktığımda, gizemli bir kargaşanın savurduğu renkler, insanlar ve hayatın akışı bile değişmiş, kalabalıklar kül rengiyle beyaz içinde donmuşlardı. Üzerimdeki giysiler de değişmiş, onun ve sayısız Gulag mahkûmunun çubuk desenli tek tip üniformalarına dönüşmüşlerdi.

Doğru: Ben de bir İvan Denisoviç olmuştum o filmi görüp daha sonra da romanını okuduktan sonra. Eski Gulag tutsağı Aleksandr Soljenitsin’in ilk romanı “İvan Denisoviç’in Hayatında Bir Gün” , yalnız yazarın vatanı Sovyetler Birliği’ni değil bütün dünyayı derinden etkilemişti. SSCB’de buzların çözüldüğü, Krusçev’in, Stalin’i lanetlediği yıllardı. Batılı ve Sovyet eleştirmenler ağız birliği etmişcesine “Yeni bir Dostoyevsky ya da Tolstoy ile karşı karşıyayız” diye yazıyorlardı.

Ne var ki, Stalin’i, Alman cephesinden karısına gönderdiği mektuplarla ağır biçimde eleştirdiğinden yirmi yıl Sibirya’da ağır kürek cezasına mahkûm edilen ve Stalin’in ölümüyle salıverilen Soljenitsin’in kendi ülkesinde yayınlanan ilk ve son kitabı olacaktı İvan Denisoviç. Krusçev’le diktatörün politbürodaki ardılları Stalin’le ancak ideolojik düzeyde hesaplaşabilmiştiler; insani bağlamda hesaplaşma denemesi ise büyük riskler, hatta komünist sistemin içeriden sorgulanması gibi tehlikeleri içeriyordu. Hem de İvan Denisoviç gibi, sıradan bir Gulag mahkûmunun (Aslında Soljenitsin’in kendisiydi) Sovyet ölüm kamplarında geçen binlerce ve birbirinin benzeri gri günlerin yalnızca birini sade, klasik bir dille anlatan eser, insani acının, trajedinin sıradanlığıyla etkilemişti okurları. Soljenitsin’in değer romanları İlk Çember, Kanserliler Pavyonu artık yurtdışında yayınlanacaktı. KGB, çevresindeki çemberi giderek daraltıyordu. Sokakta bile rahatça gezemiyordu artık. Yıllarca onun dönüşünü bekleyen karısından bile kuşkulanır olmuştu. Sonunda beklenen darbe indi: O Gulag’ı anlatan eserlerinden yıllar sonra ikibin sayfalık Gulag Takımadamları adlı incelemesini yurtdışına çıkartarak Batı’da yayınlattı. KGB Başkanı Yury Andropov, Brejnev’in başkanlığındaki Politbüro toplantısına sunduğu raporunda, “Soljenitsin’in bu kitap yüzünden tutuklanmasının kapitalist dünyada SSCB aleyhine başlayan kampanyayı daha da güçlendireceğini, bu nedenle sürgüne yollanmasının uygun olacağını söyledi.” Böylece yazar Politbüro’nun kararıyla ülkesinden kovuldu. Soğuk bir Moskova gecesinde Soljenitsin tek bavuluyla uçağa bindirilip Almanya’ya postalandı.

O günden bu günlere İvan Denisoviç yazarının değiştiği pek söylenmese de dünya çok değişti. Onu kovan Sovyet İmparatorluğu tarihe karıştı. Yeni Rusya’da Gulag edebiyatı adeta sektör haline dönüştü. Soljenitsin oturduğu ABD’den yine (Ağustos 1914, Kızıl Tekerlek, Lenin Zürih’te) büyük romanlar yazdı ama en çok dikkat çeken Politbüro’ya seslendiği ve komünizmi lanetlediği açık mektuplarıydı.

Sonunda kendisi için kolay olmayan bir karar vererek artık komünizmin tarihe karıştığı Rusya’ya döndü. Yeltsin ve yönetimi onu “Rusya’nın vicdanı” olarak karşıladılar. O dönemlerde yazdığı Rusya’nın geleceğiyle ilgili iki kitap Yeltsin’in ve yeni Rus liberallerinin başucu klitabı haline gelmişti. Soljenitsin, Rusya’nın Slavik çekirdeğinin korunup daha da güçlendirilerek yeni Rus devletinin Rusluk ve Slavyan ideallerini gerçekleştireceğini söylüyor, “Biz yalnızca Ukrayna, Beyaz Rusya ve Kuzey Kazakistan’ı kapsayan tek bir Rus-Slav devleti olmalıyız. Orta Asya, Kafkaslar ve eski Cumhuriyetleri artık kendi kaderlerine bırakmalıyız” diyordu. Yeltsin, BDT modelini işte onun bu düşünceleinden çıkarmıştı. (Sürecek)

DİĞER YAZILARI
TÜM YAZILARI
DİĞER YAZARLAR
Suriye'nin istikrarında İdlip'in rolü
Suriye'nin istikrarında İdlip'in rolü
Armağan KULOĞLU
Suriye'nin istikrarında İdlip'in rolü
TBMM, bu sorunu nasıl çözer? 
TBMM, bu sorunu nasıl çözer? 
Arslan BULUT
TBMM, bu sorunu nasıl çözer? 
Kobay bebekleri duydunuz mu?
Kobay bebekleri duydunuz mu?
Arslan BULUT
Kobay bebekleri duydunuz mu?
'İmralı'yla Ne'ye Gittim?'
'İmralı'yla Ne'ye Gittim?'
Arslan TEKİN
'İmralı'yla Ne'ye Gittim?'
HDP'ye güzelleme... Denenmişi denemek
HDP'ye güzelleme... Denenmişi denemek
Arslan TEKİN
HDP'ye güzelleme... Denenmişi denemek
Eksi reel faiz, döviz riskini artırdı
Eksi reel faiz, döviz riskini artırdı
Esfender KORKMAZ
Eksi reel faiz, döviz riskini artırdı
AKP-HDP ittifakı yakın...
AKP-HDP ittifakı yakın...
Mehmet FARAÇ
AKP-HDP ittifakı yakın...
Devletten beslenen dinci vakıf yurtları kamulaştırılsın!
Devletten beslenen dinci vakıf yurtları kamulaştırılsın!
Murat AĞIREL
Devletten beslenen dinci vakıf yurtları kamulaştırılsın!
Demediğini dedirtmeye çalışıyorlar...
Demediğini dedirtmeye çalışıyorlar...
Murat İDE
Demediğini dedirtmeye çalışıyorlar...
''Bay Kemal!'' diye bağırıp suçlamak kolay ama...
''Bay Kemal!'' diye bağırıp suçlamak kolay ama...
Orhan UĞUROĞLU
''Bay Kemal!'' diye bağırıp suçlamak kolay ama...
Yahşi Batı'nın başkanı Joe Biden'ı kınıyorum…
Yahşi Batı'nın başkanı Joe Biden'ı kınıyorum…
Orhan UĞUROĞLU
Yahşi Batı'nın başkanı Joe Biden'ı kınıyorum…
Cumhurbaşkanlığı sistemi ve ekonomik kriz!
Cumhurbaşkanlığı sistemi ve ekonomik kriz!
Özcan YENİÇERİ
Cumhurbaşkanlığı sistemi ve ekonomik kriz!
Cumhurbaşkanı haklı çıkacak!
Cumhurbaşkanı haklı çıkacak!
Remzi ÖZDEMİR
Cumhurbaşkanı haklı çıkacak!
Yurtsuzluğa bak; ibretsizliği gör
Yurtsuzluğa bak; ibretsizliği gör
Selcan T. HAMŞİOĞLU
Yurtsuzluğa bak; ibretsizliği gör
Liyakat de hafıza gibi bir şey zahir…
Liyakat de hafıza gibi bir şey zahir…
Selcan T. HAMŞİOĞLU
Liyakat de hafıza gibi bir şey zahir…
Yanlış anlaşılmak...
Yanlış anlaşılmak...
Yavuz Selim DEMİRAĞ
Yanlış anlaşılmak...
Merkez dolar bombasının fitilini ateşledi!
Merkez dolar bombasının fitilini ateşledi!
Evren Devrim ZELYUT
Merkez dolar bombasının fitilini ateşledi!
Hugo'yu Uğurcan kurtardı…
Hugo'yu Uğurcan kurtardı…
Murat TAŞKIN
Hugo'yu Uğurcan kurtardı…