Devlet bütçesi ne getirdi? - Esfender KORKMAZ
8 Aralık 2021 Çarşamba
İstanbul Hava durumu İstanbul 12°C
Doviz verileri
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
YAZARLAR
Esfender KORKMAZ
Esfender KORKMAZ

Devlet bütçesi ne getirdi?

esfender@esfenderkorkmaz.com
+
Aa
-
24 Haziran 2020 Çarşamba

Bütçe ile ilgili haber ve yorumlar, genel olarak bütçe açıkları, bütçedeki faiz yükü açısından yapılıyor. Yine bütçeler politikası da açısından değil de şirket bütçesi gibi yalnızca muhasebe açısından değerlendiriliyor. Hükümetler açısından da bütçe denkliği ön planda tutuluyor.

Aslında bütçe politikası, iktisat politikasının önemli bir ayağıdır. Bütçe harcamaları ve vergileri salt gelir gider olarak değerlendirirsek yukarıdakine benzer yorumlara gideriz. Gerçekte Bütçe'nin bir politika aracı olarak kullanılması için açık veya fazla vermesi ve denk olması planlanabilir. Ayrıca bütçe politikasının etkinliği için, kamu harcamaları ve vergilerin sosyal fayda ve sosyal maliyetini dikkate almamız gerekiyor.

Ä°kinci Dünya Savaşından sonra durgunluÄŸa karşı Keynes talep yaratan bütçe politikaları önerdi. Keynes modeline  göre, ekonomide durgunluÄŸun yaÅŸandığı ve iÅŸsizliÄŸin arttığı dönemlerde hükümetlerin bütçe açığı vererek toplam harcamaları artırarak vergileri kısarak ve bu yolla toplam  talebi arttırmaları gerekir. Bu politikalar o dönemde Dünyanın toparlanması ve istikrarlı bir büyümeyi tetiklemesi  için gerekliydi. Bu politikalar aynı zamanda devletin geliÅŸmekte olan ülkelerde piyasayı  yönlendirici müdahalesinde ve kalkınma politikalarında da etkili oldu. Dünyada büyüme hızlandı. OECD ülkeleri 1945-1973 yılları arasında yıllık ortalama  yüzde 5 oranında büyüdü. Sendikalar güçlendi, iÅŸsizlik oranı düştü. 1950-1970 yılları arasında kapitalizmin altın çağını yaÅŸadı.

Ne var ki Dünyada ve bizde siyasi alanda hükümetlerin bütçe kaynaklarını siyasi popülizm için kullanması ve yolsuzlukların artması ile 1970'li yıllarda ekonomik istikrarı da  bozdu.

Ayrıca o dönemlerde yine çoÄŸu hükümetlerin Keynesgil politikalara  tek pencereden, geniÅŸletici maliye politikası penceresinden baktılar. Özellikle Demokrasi kültürü geliÅŸmemiÅŸ, Latin Amerika ve Türkiye gibi ülkelerde bu politikalar önce yüksek büyüme oranlarının gerçekleÅŸmesini saÄŸladı.

Ekonomi ısınınca bütçelerde fazla verilerek talep daralması da yaratılabilir. Bu durumda bütçenin frenleyici etkisi olur. Ä°ÅŸin bu tarafı siyasi iktidarların iÅŸine gelmedi. Dünya 1970 sonrası yüksek enflasyonlar yaÅŸadı. 

Öte yandan bütçe açıklarının finansmanı da önemlidir. Söz gelimi büyük yatırımlar için devletin borçlanması gerekir. Zira yatırım tamamlandığında kendi borcunu öder. Ya da eğer sosyal faydası yüksek yatırımlarsa, bu fayda faiz maliyetinin üstünde olduğu sürece borçlanmanın maliyeti düşük demektir.

Yine devlet borçlarında, reel faiz eksi ise borç verenlerden devlete satın alma gücü transfer edilmiş olur. Reel faiz yüksek ise devletten borç verenlere satın alma gücü aktarılmış olur.

Öte yandan eğer ekonomik konjonktüre uygun bütçe politikası uygulanmazsa, bütçe açıklarının enflasyonist etkisi de ortaya çıkabilir.

Bizdeki temel sorun ve bütçe  açıklarından daha önemli olan sorun, bütçe kaynaklarının etkin kullanılmıyor olmasıdır. Ä°kincisi de bütçe denetiminin yetersiz olmasıdır.

Her yıl bütçenin yüzde 43'ü cari transferlere gidiyor. Cari transferler sosyal güvenlik açıkları ve bütçeden halka dağıtılan paralardır. Bunlar  katma deÄŸer  yaratmayan, üretken olmayan harcamalardır. EÄŸer bütçeden halka dağıtılan paraların bir kısmı ile devlet her sene yatırım yapmış olsaydı ve para yerine iÅŸ dağıtmış olsaydı iÅŸsiz sayısı yarıya düşerdi.

Ayrıca bütçelerde yatırım harcamalarının payı da yüzde 6 ile yüzde 7 arasında deÄŸiÅŸiyor. Bu oran çok düşüktür. Hükümetler bütçe ile yatırım yapmak yerine kamu-özel iÅŸbirliÄŸi anlaÅŸmaları ile ve talep garantisi vererek altyapı yatırımları yaptılar. Bu uygulama ile  gelecek yılların bütçeleri de  ipotek altına alınmıştır. BaÅŸka bir ifade ile gelecek bütçeler içinde borç ve transfer harcamalarının payı artacağından söz konusu bütçeler daha az katma deÄŸer üreten bütçeler olacaktır.

Nihayet; Başkanlık sistemi ile Meclis'in bütçe üzerindeki denetimi de sınırlandırıldı. Oysaki denetim bütçelerin daha şeffaf olmasını sağlıyordu.

 

 

DİĞER YAZILARI
TÜM YAZILARI
DİĞER YAZARLAR
Büyük yanılgı
Büyük yanılgı
Ahmet GÜRSOY
Büyük yanılgı
20. Millî Eğitim Şûrâsı'nın ardından
20. Millî Eğitim Şûrâsı'nın ardından
Ahmet SEVGİ
20. Millî Eğitim Şûrâsı'nın ardından
Kriz mi, AKP eliyle Türkiye'ye darbe mi?
Kriz mi, AKP eliyle Türkiye'ye darbe mi?
Arslan BULUT
Kriz mi, AKP eliyle Türkiye'ye darbe mi?
Amirallere dava... Bindik bir alâmete!
Amirallere dava... Bindik bir alâmete!
Arslan TEKİN
Amirallere dava... Bindik bir alâmete!
Ekonomik gidişat korkutuyor
Ekonomik gidişat korkutuyor
Esfender KORKMAZ
Ekonomik gidişat korkutuyor
Belediyede çarçur edilen paralar
Belediyede çarçur edilen paralar
Murat AĞIREL
Belediyede çarçur edilen paralar
Gençlerin bütün hayalleri çalındı
Gençlerin bütün hayalleri çalındı
Orhan UĞUROĞLU
Gençlerin bütün hayalleri çalındı
''Müttefik Barzani''nin son ihanet ittifakı!
''Müttefik Barzani''nin son ihanet ittifakı!
Selcan TAŞÇI
''Müttefik Barzani''nin son ihanet ittifakı!
Yanlış düşünen kaptanlar
Yanlış düşünen kaptanlar
Ertuğrul DİLEK
Yanlış düşünen kaptanlar
AKP Lira'yı 1980-1990'lı yıllardan beter etti!
AKP Lira'yı 1980-1990'lı yıllardan beter etti!
Evren Devrim ZELYUT
AKP Lira'yı 1980-1990'lı yıllardan beter etti!