Dünyada başkanlık sistemi yürümüyor - Esfender KORKMAZ
2 Aralık 2021 Perşembe
İstanbul Hava durumu İstanbul 12°C
Doviz verileri
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
YAZARLAR
Esfender KORKMAZ
Esfender KORKMAZ

Dünyada başkanlık sistemi yürümüyor

esfender@esfenderkorkmaz.com
+
Aa
-
1 Aralık 2020 Salı

Dünyada 43 ülke, tam başkanlık sistemi ile yönetiliyor. ABD'de sistem tabandan geldiği ve kendine özgü bir sistem olduğu için; Güney Kore başkanlık sistemi ise Kuzey Kore nedeni ile henüz oturmamış olduğu için bu ikisini çıkarırsak geriye 41 ülke kalıyor.

·   Bu 41 ülkenin 2018 yılı itibariyle fert başına ortalama milli geliri 4.840 dolardır. Bu demektir ki bu 40 ülke ortalama olarak fakir ülkelerdir.

·   41 ülke içinde yalnızca 8 ülkede fert başına gelir 10.000 dolar veya biraz üstündedir.

·   15 ülkesinde fert başına gelir 2000 doların altındadır.

Özetle; bu 41 ülke içinde gelişmiş ülke yoktur. Tamamı orta ve düşük gelir gurubu içindedir.

Demokrasi açısından ise durum daha da kötüdür. Freedom House 2020 raporuna göre, bu 41 ülkeden yalnızca 13'ü, yani yüzde 31.7'si İnsan Hakları Ve Demokratik Özgürlükler Endeksi'ne göre, özgür ülke statüsündedir. Oysa ki, dünya ortalaması olarak, ülkelerin yüzde 45'i özgür ülke statüsündedir.

Sonuç olarak başkanlık sistemi ile yönetilen gelişmekte olan ülkeler iktisadi refah ve sosyal huzuru sağlayamıyorlar. Arjantin, Şili, Venezuela güncel örneklerdir.

Son bir yıldır Şili'de halk, BaÅŸkan Sebastien Pinera yönetimine tepki gösteriyor. Ekimin ortasında da metro ücretlerine yapılan zam, olayları tetikledi, ölü, yaralı ve tutuklular  var. 

Şili'de protestoların nedeni gelir dağılımının aşırı bozulması ve halkın yoksullaşmasıdır. O kadar ki 2020 asgari ücret 420 dolardır. Yılda 5040 dolar eder. Oysaki Şili'de ortalama fert başına nominal GSYH 2018 yılı için 15923 dolardır.

Milletvekili maaşı asgari ücretin 33 katıdır.(bizde 8 katı)

Protestoların altında yatan bir başka neden, özel emeklilik sisteminin kof çıkması ve emekli maaşlarının çok düşük kalmasıdır.

Şili'nin sosyal güvenlik modeli 1981 yılında  bireysel ve özel emeklilik sistemi getirilmiÅŸ ve bunun için özel ÅŸirketler kurulmuÅŸtur. Kamusal emeklilik tasfiye edilmiÅŸtir. Ãœcretli işçiler için zorunluluk esasına, kendi hesabına çalışanlar için gönüllülük esasına dayanan özel emeklilik sisteminde, her üyenin katkısının yatırdığı bir bireysel emeklilik hesabı oluÅŸturulmuÅŸtur.

Şili'de nüfusun yalnızca üçte biri özel sigorta sistemindedir ve bunların ancak yarısı düzenli olarak primlerini ödeyebilmektedir. Bunun nedeni, insanların büyük çoğunlukla güvencesiz, yarı zamanlı ya da geçici işlerde çalışmak zorunda olmaları, esnek ve güvencesiz çalışmanın yaygınlaşmasıdır.

Şili modeli, sosyal güvenliğin yarattığı kayıt dışı ekonomiyi ortadan kaldıramamış, aksine, ekonominin hızla kayıt dışına kaymasına yardımcı olmuştur. Çünkü asgari emekli aylığını aşan miktarlarda gelir almak için bireysel hesapta biriktirilmesi gereken tasarruf miktarını sağlamak zorlaşmıştır.

Bu sistemden emekli olmaya başlayanların eline düşük bir emekli maaşı geçiyor ve bunlar geçim zorluğu çekiyorlar.

Şili BaÅŸkanı Pinera askerleri protestocuların üstüne gönderdi ve kendi halkı için 'Çok güçlü bir düşmanla karşı karşıyayız' dedi. Sonradan özür diledi ve  metro zamlarını da geri aldı, ayrıca 20 maddelik reform paketi açıkladı. Bu pakette; Asgari ücretin artırılması, emekli aylıklarının artırılması, parlamenter maaÅŸlarının düşürülmesi gibi önlemler var. Ancak halk bu pakete inanmadı ve protestolar devam ediyor.

Arjantin de bir türlü belini doğrultamıyor. 2001 krizinde yabancı bankalar yurt dışına kaynak transfer ederek krizin ömrünü uzatmış oldular. Bizde 2001 kriz maliyetleri telafi edildi. Arjantin'de edilemedi. Başkan Alberto Angel Fernandez, 2018 de IMF ile stand-by düzenlemesi yaptı. 57 milyar dolar kredinin 44 milyar dolarını kullandı fakat istikrarsızlık devam ediyor.

Venezuela'yı yazmak içimden gelmiyor. Tam bir göçük yaşanıyor.

Türkiye de, FETÖ terörü gibi başkanlık sistemini zorlayan nedenler oldu. İktidar da ağır bürokrasiden kurtulmayı umut etti. Ne var ki sistem işlemedi.

Çözümü, önce parti içi demokrasiyi getirip yeniden parlamenter sisteme geçmemizdir.

 

DİĞER YAZILARI
TÜM YAZILARI
DİĞER YAZARLAR
MHP neyin kavgasını yapıyor?
MHP neyin kavgasını yapıyor?
Ahmet GÜRSOY
MHP neyin kavgasını yapıyor?
Eğitim dâvâmız…
Eğitim dâvâmız…
Ahmet SEVGİ
Eğitim dâvâmız…
Millî parayı pul etmek millî güvenlik sorunu değil mi?
Millî parayı pul etmek millî güvenlik sorunu değil mi?
Arslan BULUT
Millî parayı pul etmek millî güvenlik sorunu değil mi?
Milleti Avrupa'nın ırgatı yapmak!
Milleti Avrupa'nın ırgatı yapmak!
Arslan BULUT
Milleti Avrupa'nın ırgatı yapmak!
Türk'ün yeni vizyonu
Türk'ün yeni vizyonu
Arslan TEKİN
Türk'ün yeni vizyonu
PKK'sız parti kurulabilir mi?
PKK'sız parti kurulabilir mi?
Arslan TEKİN
PKK'sız parti kurulabilir mi?
İktisadın sustuğu yer
İktisadın sustuğu yer
Esfender KORKMAZ
İktisadın sustuğu yer
Büyüme sürdürülebilir mi?
Büyüme sürdürülebilir mi?
Esfender KORKMAZ
Büyüme sürdürülebilir mi?
Krizden federasyon çıkmaz!
Krizden federasyon çıkmaz!
Hüseyin Macit YUSUF
Krizden federasyon çıkmaz!
Gelen tehlikenin farkında mısınız
Gelen tehlikenin farkında mısınız
Murat AĞIREL
Gelen tehlikenin farkında mısınız
''Kirlenmek güzeldir''
''Kirlenmek güzeldir''
Murat İDE
''Kirlenmek güzeldir''
Tehdit, öfke ve siyasi saldırılar
Tehdit, öfke ve siyasi saldırılar
Orhan UĞUROĞLU
Tehdit, öfke ve siyasi saldırılar
AKP iktidarı başardı; ''Dünya Rant Rekoru''
AKP iktidarı başardı; ''Dünya Rant Rekoru''
Orhan UĞUROĞLU
AKP iktidarı başardı; ''Dünya Rant Rekoru''
Casusluk…
Casusluk…
Selcan TAŞÇI
Casusluk…
Hocaların hocası Kemalpaşazade(!)
Hocaların hocası Kemalpaşazade(!)
Selcan TAŞÇI
Hocaların hocası Kemalpaşazade(!)
Geleneksel kültürümüzde kahve
Geleneksel kültürümüzde kahve
Mehmet YARDIMCI
Geleneksel kültürümüzde kahve
AKP bakın kimleri zengin etti!
AKP bakın kimleri zengin etti!
Evren Devrim ZELYUT
AKP bakın kimleri zengin etti!
Hakemin sahadaki yeri
Hakemin sahadaki yeri
Ertuğrul DİLEK
Hakemin sahadaki yeri
O sezonun bu haftası…
O sezonun bu haftası…
Murat TAŞKIN
O sezonun bu haftası…