1 Ağustos 2021 Pazar
İstanbul Hava durumu İstanbul 32°C
Doviz verileri
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
YAZARLAR
İrfan ÜLKÜ
İrfan ÜLKÜ

İvan Denisoviç'le Stalin'in gölgesinde

[email protected]
+
Aa
-
4 Ağustos 2007 Cumartesi

Simdi çok uzak bir geçmiş gibi geliyor bana. Beyoğlu’ndaki Fitaş sinemasının önünde uzun kuyruklar oluşmuştu. Çamurla karışmış kirli bir kar kaplamıştı her yanı. Cebimdeki paranın hemen hepsini verip güç-bela bulabildiğim karaborsa biletimle uzun uğraşlaradan sonra, içeri girip son sıralarda bir koltuğa oturabilmiştim.

Filmi izleyip dışarı çıktığımda, gizemli bir kargaşanın savurduğu renkler, insanlar ve hayatın akışı bile değişmiş, kalabalıklar kül rengiyle beyaz içinde donmuşlardı. Üzerimdeki giysiler de değişmiş, onun ve sayısız Gulag mahkûmunun çubuk desenli tek tip üniformalarına dönüşmüşlerdi.

Doğru: Ben de bir İvan Denisoviç olmuştum o filmi görüp daha sonra da romanını okuduktan sonra. Eski Gulag tutsağı Aleksandr Soljenitsin’in ilk romanı “İvan Denisoviç’in Hayatında Bir Gün” , yalnız yazarın vatanı Sovyetler Birliği’ni değil bütün dünyayı derinden etkilemişti. SSCB’de buzların çözüldüğü, Krusçev’in, Stalin’i lanetlediği yıllardı. Batılı ve Sovyet eleştirmenler ağız birliği etmişcesine “Yeni bir Dostoyevsky ya da Tolstoy ile karşı karşıyayız” diye yazıyorlardı.

Ne var ki, Stalin’i, Alman cephesinden karısına gönderdiği mektuplarla ağır biçimde eleştirdiğinden yirmi yıl Sibirya’da ağır kürek cezasına mahkûm edilen ve Stalin’in ölümüyle salıverilen Soljenitsin’in kendi ülkesinde yayınlanan ilk ve son kitabı olacaktı İvan Denisoviç. Krusçev’le diktatörün politbürodaki ardılları Stalin’le ancak ideolojik düzeyde hesaplaşabilmiştiler; insani bağlamda hesaplaşma denemesi ise büyük riskler, hatta komünist sistemin içeriden sorgulanması gibi tehlikeleri içeriyordu. Hem de İvan Denisoviç gibi, sıradan bir Gulag mahkûmunun (Aslında Soljenitsin’in kendisiydi) Sovyet ölüm kamplarında geçen binlerce ve birbirinin benzeri gri günlerin yalnızca birini sade, klasik bir dille anlatan eser, insani acının, trajedinin sıradanlığıyla etkilemişti okurları. Soljenitsin’in değer romanları İlk Çember, Kanserliler Pavyonu artık yurtdışında yayınlanacaktı. KGB, çevresindeki çemberi giderek daraltıyordu. Sokakta bile rahatça gezemiyordu artık. Yıllarca onun dönüşünü bekleyen karısından bile kuşkulanır olmuştu. Sonunda beklenen darbe indi: O Gulag’ı anlatan eserlerinden yıllar sonra ikibin sayfalık Gulag Takımadamları adlı incelemesini yurtdışına çıkartarak Batı’da yayınlattı. KGB Başkanı Yury Andropov, Brejnev’in başkanlığındaki Politbüro toplantısına sunduğu raporunda, “Soljenitsin’in bu kitap yüzünden tutuklanmasının kapitalist dünyada SSCB aleyhine başlayan kampanyayı daha da güçlendireceğini, bu nedenle sürgüne yollanmasının uygun olacağını söyledi.” Böylece yazar Politbüro’nun kararıyla ülkesinden kovuldu. Soğuk bir Moskova gecesinde Soljenitsin tek bavuluyla uçağa bindirilip Almanya’ya postalandı.

O günden bu günlere İvan Denisoviç yazarının değiştiği pek söylenmese de dünya çok değişti. Onu kovan Sovyet İmparatorluğu tarihe karıştı. Yeni Rusya’da Gulag edebiyatı adeta sektör haline dönüştü. Soljenitsin oturduğu ABD’den yine (Ağustos 1914, Kızıl Tekerlek, Lenin Zürih’te) büyük romanlar yazdı ama en çok dikkat çeken Politbüro’ya seslendiği ve komünizmi lanetlediği açık mektuplarıydı.

Sonunda kendisi için kolay olmayan bir karar vererek artık komünizmin tarihe karıştığı Rusya’ya döndü. Yeltsin ve yönetimi onu “Rusya’nın vicdanı” olarak karşıladılar. O dönemlerde yazdığı Rusya’nın geleceğiyle ilgili iki kitap Yeltsin’in ve yeni Rus liberallerinin başucu klitabı haline gelmişti. Soljenitsin, Rusya’nın Slavik çekirdeğinin korunup daha da güçlendirilerek yeni Rus devletinin Rusluk ve Slavyan ideallerini gerçekleştireceğini söylüyor, “Biz yalnızca Ukrayna, Beyaz Rusya ve Kuzey Kazakistan’ı kapsayan tek bir Rus-Slav devleti olmalıyız. Orta Asya, Kafkaslar ve eski Cumhuriyetleri artık kendi kaderlerine bırakmalıyız” diyordu. Yeltsin, BDT modelini işte onun bu düşünceleinden çıkarmıştı. (Sürecek)

DİĞER YAZILARI
TÜM YAZILARI
DİĞER YAZARLAR
TÜRKÎ = TÜRKÇE
TÜRKÎ = TÜRKÇE
Ahmet B. ERCİLASUN
TÜRKÎ = TÜRKÇE
Turan'la Megali İdea karşılaştırılabilir mi?
Turan'la Megali İdea karşılaştırılabilir mi?
Arslan TEKİN
Turan'la Megali İdea karşılaştırılabilir mi?
Artık enflasyon dikiş tutmaz
Artık enflasyon dikiş tutmaz
Esfender KORKMAZ
Artık enflasyon dikiş tutmaz
Türkiye yanıyor: Bazı kayıpların telafisi yok
Türkiye yanıyor: Bazı kayıpların telafisi yok
Fatma ÇELİK
Türkiye yanıyor: Bazı kayıpların telafisi yok
Canımız yandı
Canımız yandı
Gülay TUNÇEL
Canımız yandı
Ey AKP; hani ''Büyük Türkiye?..''
Ey AKP; hani ''Büyük Türkiye?..''
Mehmet FARAÇ
Ey AKP; hani ''Büyük Türkiye?..''
Yalanlarıyla yalan oluyorlar!
Yalanlarıyla yalan oluyorlar!
Murat İDE
Yalanlarıyla yalan oluyorlar!
Millet İttifakı'nda bir ilk ve şifreleri
Millet İttifakı'nda bir ilk ve şifreleri
Orhan UĞUROĞLU
Millet İttifakı'nda bir ilk ve şifreleri
Yanarak yitirilen canlar
Yanarak yitirilen canlar
Yavuz Selim DEMİRAĞ
Yanarak yitirilen canlar