6 Ağustos 2021 Cuma
İstanbul Hava durumu İstanbul 34°C
Doviz verileri
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
YAZARLAR
İrfan ÜLKÜ
İrfan ÜLKÜ

Yeni totaliterizm ve Türkiye

[email protected]
+
Aa
-
1 Eylül 2007 Cumartesi

22 Temmuz seçimleri ve sonrasında yaşanan krizlerin Türkiye’de toplumsal ve bireysel alanda yansıması konusunda neler düşünebiliriz acaba? Türk insanının özellikle psikolojik tepkilerinde ortaya çıkan “parçalanma”, yeniden biraraya gelme sonucu, toplumun hemen her katmanında ortaya çıkan topyekünleştirme (totaliterizm) eğilimlerinin bizi götürmekte olduğu yer neresi?
Bu soruların cevapları için Frankfurt Okulu’nun kurucusu, ünlü Alman filozofu Theodor W. Adorno’ya başvuracağız. Adorno’nun, özellikle Almanya’da Nazi egemenliği ve İkinci Dünya Savaşı sonrasında yine ülkesinin psikososyal konumuyla ilgili yazılarında egemen siyasal kitle kültürünün tehlikeleri işleniyor. Adorno, Siyaset ve Nevroz Üzerine adlı yazısında (Theodor W. Adorno: Toplum üzerine yazılar, Belge Yayınları İstanbul) toplumda oluşan totaliter eğilimlerin bir tür kollektif  narsizmin (ben-severlik) dışa vurulmasıyla başladığını düşünüyor:
 “Komplekse dayalı Ben-iktidarsızlığının aradığı birşey var. Herşeye muktedir, kibirli ve şişirme ama bu arada kendi zayıf Ben’ine de derinden benzeyen kollefktif bir yapı çerçevesinde dengeye kavuşmak. Sayısız bir çok bireyde cisimleşen bu dengeleme eğilimi, kollektif bir kuvvet durumu alır ve bu kuvvetin boyutları şimdiye dek doğru dürüst tahlil edilememiştir.”
Adorno, Freud’un geliştirdiği birey-kitle, ben-kitle kavramlarından yola çıkarak, tek tek bireylerle, kitlesel belirleyici oluşumların, bireysel zayıflıkla toplumsal güçlülük arasındaki  “dengelenme”  arayışının toplumun siyasal anlamda totaliterizme sürüklenmesinin en önemli etkenlerğnden olduğunu, bunun ruhsal yozlaşmaların siyasetin gizemli şekilde etkilenmesine yol açtığını da anlatıyor;
 “Otoriter karakterler başka karakterlerden hiçbir zaman daha nevrotik değillerdir. Bu insanlardaki özel ruhbilimsel bozukluklardan söz etmek istersek bunlar psikoz, özellikle de paranoya anlamına giriyorlar.”
Adorno’nun çözümlemelerini özellikle de son on yılın toplumsal psikolojik tepkime, yansıma ve bunların siyasal anlamda demokrasiyle totaliterizm arasındaki med-cezir hareketini başlatmaları açısından Türkiye’ye uyarladığımızda ortaya çarpıcı sonuçlar çıkacaktır. Türkiye’deki kitle psikolojisi öylesinedir ki, Adorno’nun sözünü ettiği bireyin zayıflığıyla, toplumun (kitlenin) güçlülüğü arasındaki “dengelenme” topyekün bir teslimiyeti doğurmaktadır. Bu teslimiyet,  “demokrasinin faşizme karşı mücadelesi”  olarak sunulmaktadır Türk toplumuna. İşte bu tam bir siyasal nevroz durumudur. Adorno’ya göre, toplumda ortalama karakter bu süreçlerden geçerek oluşmaktadır:
 “Bu tutum yaşamın anlamını aramak, insanları sıkıntıya boğan koşulları adamakallı soyut bir tarzda sulandırmaktan çok, teknolojik işsizlik gibi iyice somut sıkıntılı durumlarda yatıyor. Üretim araçlarının ve farklı ülkelerde hammaddeler üzerindeki mülkiyetin durumuyla hayatla kendi gücüyle başedebilmenin ekonomik imkansızlıklarıyla ilgili uzlaşmazlıklarda yatıyor. Bu öyle bir imkansızlık ki, bireyleri şeytanca bir rasyonellik altında farklı simgeler yönünde kitle hareketlerine sürüklüyor.”
Adorno’nun, eleştirel düşüncenin önde gelen bu isminin çözümlemeleriyle Türkiye’de toplumsallığın sürüklendiği nihai aşamayı tanımlamaya çalıştık. Türkiye toplumsal bir büyülenmişlikle “otoriter kişiliklerin” giderek Doğu despotik geleneğiyle birleştiği yeni ve tehlikeli bir kitle ruhu psikolojisinin tehdidi altında.

DİĞER YAZILARI
TÜM YAZILARI
DİĞER YAZARLAR
Yeni beka sorunu: Kontrolsüz göç
Yeni beka sorunu: Kontrolsüz göç
Armağan KULOĞLU
Yeni beka sorunu: Kontrolsüz göç
İhmal mi kasıt mı yoksa ihanet mi?
İhmal mi kasıt mı yoksa ihanet mi?
Arslan BULUT
İhmal mi kasıt mı yoksa ihanet mi?
Yangına körükle gitmek böyle bir şey
Yangına körükle gitmek böyle bir şey
Arslan TEKİN
Yangına körükle gitmek böyle bir şey
Dövizde korkutucu gerçek
Dövizde korkutucu gerçek
Esfender KORKMAZ
Dövizde korkutucu gerçek
90 yıl önce büyük ders!..
90 yıl önce büyük ders!..
Mehmet FARAÇ
90 yıl önce büyük ders!..
Yeni hikaye yok, çek bi "darbe"!
Yeni hikaye yok, çek bi
Murat İDE
Yeni hikaye yok, çek bi "darbe"!
Orman yangını maden talanı
Orman yangını maden talanı
Orhan UĞUROĞLU
Orman yangını maden talanı
Türkiye oyuna gelmemelidir!
Türkiye oyuna gelmemelidir!
Özcan YENİÇERİ
Türkiye oyuna gelmemelidir!
Beyaz et…
Beyaz et…
Selcan T. HAMŞİOĞLU
Beyaz et…
Tarih boyunca kullanılan sazlardan bazıları
Tarih boyunca kullanılan sazlardan bazıları
Mehmet YARDIMCI
Tarih boyunca kullanılan sazlardan bazıları
Erdoğan Lira'yı feda ediyor!
Erdoğan Lira'yı feda ediyor!
Evren Devrim ZELYUT
Erdoğan Lira'yı feda ediyor!