27 Temmuz 2021 Salı
İstanbul Hava durumu İstanbul 23°C
Doviz verileri
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
YAZARLAR
İrfan ÜLKÜ
İrfan ÜLKÜ

Türk Faust'unun yazarı 125 yaşında

[email protected]
+
Aa
-
1 Kasım 2007 Perşembe

Azerbaycan’da bu yıl, Türk Dünyası’nın büyük şiir ve dramaturgu, Göethe’nin eserinden sonra, Türk dilinde ikinci Faust sayılması gereken  “İblis”  oyununun yazarı Hüseyin Cavid’in(1882-1944) yüzyirmibeşinci doğum yıl dönümünü kutlanıyor. Cavid, ne yazık ki, yirminci yüzyılın başında İstanbul’da üniversiteyi bitirmesine, Fikret’in, Abdülhak Hamid’in etkisinde kalmasına; oyunlarında Osmanlı Ordusu’nun Birinci Dünya Savaşı’ndaki öyküsünü işlemesine, daha çok İstanbul lehçesiyle yazdığından zamanında suçlanmasına karşın Türkiye’de hemen hiç tanınmıyor.
Azerbaycan’da sosyalist rejim kurulduktan sonra büyük baskılarla karşılaşan Türk Dünyası’nın felsefe ve duygu evreninin bu büyük şairi, 1937’de tutuklanarak Sibirya’ya sürülmüştü. 1944’te mecburi çalışma kampı Gulag’da ölen şairin gizli mezarı onun eserlerinin hayranı, merhum Haydar Aliyev’in çabasıyla bulunmuş, kemikleri törenle Azerbaycan’a getirilerek Nahçıvan’da toprağa verilmişti. Haydar Aliyev, bağımsızlıktan sonra 1993 yılında şairin memleketi Nahçıvan’da onun için görkemli bir türbe yaptırttı.
 Cavid, bir düşünür, şair ve dramaturg olarak yirminci yüzyılın büyük sorunlarına inanç, maneviyat va yaşanan zamanın ruhu açısından cevap arayan, dünya çapında bir yazarımızdı. İnanç nedir? İslamiyet ve din bunlara nasıl karşılık veriyor. Türklüğün güç ve zaafları, çağdaş dünyanın dayattığı ahlaki çöküntü, insanın şeytanlaşması, şeytanın insanlaşması, milliyetçilik gibi konular onun yapıtlarında ana temalardır. İblis oyunu ise şairin yapıtını Türk dilinde bir Faust oyunu yapmıştır. Ancak İblis, Şeyh Senai, Peygamber, Azer gibi oyunlarıyla birlikte değerlendirildiğinde Cavid’i bir Türk Shakespeare’i ya da Göethe’si gibi değerlendirmek abartma olmaz. İblis’in konusu; Birinci Dünya Savaşı’nda Kanal Harekâtı’na katılan Osmanlı ordularının bozgunundan alınmıştır. Oyunun kahramanı Arif adlı subay, karşılaştığı Şeytan’ın ruhunu kendine satması amacıyla yaptığı kandırma girişimlerine oynadığı oyunlara karşı direnir. İyi ile kötünün Tanrı ile Şeytan’ın çatışması İblis’de Faustien anlamda ama Şark felsefesi ruhuyla işlenir. Türk subayları İblisin iğvasına karşı bütün güçleriyle direnmek çabasındadırlar, şeytan simgesi Batı emperyalizmi ya da metafizik anlamda çok anlamlı bir alegori olarak sergilenirken, yaklaşan kurtuluş savaşımızda savaş felaketini zafere dönüştürecek Türk zabitinin psikolojik dünyası sanki önceden heber verilmektedir.
Cavid’de o dönem Azeri şairlerinin tersine, Rus şiirinin değil Osmanlı-Türk edebiyatı ve onun aracılığıyla Fransız Alman edebiyatının etkilerine sık ve yoğun biçimde rastlanır: / Seyr edin işte kainatı bütün/ Devrilir her adımda bir azamet/ Dinlemez dünkü hadisatı bugün/ Patlıyor her dakika bir hikmet/ Her karanlıkta çırpınır bir nur/her hakikatte bir hayal uyur./
O bütün Türk halklarının dayanışmasını arzu eder ama Türkler kendi coğrafi milliyetçiliklerinin (bugün olduğu gibi) dışına çıkamazlar:
/Belki bir başka halkadır bu hitap/ Ne lazım canım sıkıntı azab?/ Balkan’da çarpışır kardeşin kızıl kanda/ 1917 yılında yayınlanan Kardeş kömeği(yardımı) şiirinde Türklüğün düştüğü durum şöyle anlatılır:
/Bir zamanlar şerefli Turan’ın/Kahraman bergüzide evladı/ Türkler’in anlı şanlı ecdadı/Memleketler zavallı milletler/hep boynu bükük, Türk’e yalvardı/ Sonra lakin bu merhamet/ bu aman işte Türk’e verdi ziyan/Merhamet kâr’ı merhametle değil/kahrü şiddetle kıldılar tenkil/işte bir levha, görmek istersen bak, gör/Ah, bir bakıp da görsen/O şehametli Türk’ün evladı/Şimdi toprak da yiyor feryadı/
Yirminci yüzyılda Türk Dünyası büyük şairler, yetenekli yazarlar yetiştirdi; Cavid, onların içinde çok parlak ve ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Büyük anısı, aziz ruhu önünde saygıyla eğiliyoruz...
/Görmedim asla dikensiz gül, zulmetsiz ışık/Her visali daima takip eder bir ayrılık/

DİĞER YAZILARI
TÜM YAZILARI
DİĞER YAZARLAR
Dinle aldatmalar bağıra çağıra
Dinle aldatmalar bağıra çağıra
A. Yağmur TUNALI
Dinle aldatmalar bağıra çağıra
Akademik yobazlık ve yalan haberler...
Akademik yobazlık ve yalan haberler...
Arslan BULUT
Akademik yobazlık ve yalan haberler...
Gâvurun ekmeğini yiyen gâvurun kılıcını çalar
Gâvurun ekmeğini yiyen gâvurun kılıcını çalar
Arslan TEKİN
Gâvurun ekmeğini yiyen gâvurun kılıcını çalar
Ekonomi yönetimi bu kadar yanlışı nasıl başardı?
Ekonomi yönetimi bu kadar yanlışı nasıl başardı?
Esfender KORKMAZ
Ekonomi yönetimi bu kadar yanlışı nasıl başardı?
Türkiye, bir nesli kaybediyor
Türkiye, bir nesli kaybediyor
Fatma ÇELİK
Türkiye, bir nesli kaybediyor
Afganistan'da hüsrana uğrarız
Afganistan'da hüsrana uğrarız
Orhan UĞUROĞLU
Afganistan'da hüsrana uğrarız
Düşman ekmeği yiyen düşman kılıcı sallar!
Düşman ekmeği yiyen düşman kılıcı sallar!
Özcan YENİÇERİ
Düşman ekmeği yiyen düşman kılıcı sallar!
Filenin yüz akları…
Filenin yüz akları…
Selcan T. HAMŞİOĞLU
Filenin yüz akları…
Hesaplaşmadan helalleşmek!.
Hesaplaşmadan helalleşmek!.
Vedat BAYRAM
Hesaplaşmadan helalleşmek!.