30 Kasım 2021 Salı
İstanbul Hava durumu İstanbul 12°C
Doviz verileri
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
YAZARLAR
Arslan TEKİN
Arslan TEKİN

'Türkiye'de Köy Enstitüleri'

[email protected]
+
Aa
-
16 Kasım 2019 Cumartesi

Bugün kitap günümüz. Köy Enstitüleri kapatılalı 65 yıl oldu ama tartışması bitmedi.

Kemal Tahir, 1967'de basılan "Bozkırdaki Çekirdek" romanında, Köy Enstitüleri'ni sorguluyor, Müfettiş Şefik Ertem'e,"Çekirdeği olsa bozkır kalır mıydı bozkır." dedirtiyor. Lise yıllarında okumuştum. Kemal Tahir, Köy Enstitüleri'ni yeriyor desem, yeridir!

Tarihçi Kitapevi Fay Kirby'nin "Türkiye'de Köy Enstitüleri" kitabının sekizinci baskısını yayınladı. Eser 528 sayfa. Niyazi Berkes (1908-1988) tercüme etmiş. Berkes bu kitabı tercüme etmek istemişse, bir kıymet gördüğünü bilmeliyiz. Mesele lehinde veya aleyhinde olmak değildir.

 "Türkiye'de Köy Enstitüleri" kitabı, Fay Kirby'nin (1926-1990), 1960'ta Columbia Üniversitesi'nde savunduğu doktora tezidir. Yazar, kitabın önsözünde "Türk toplumunun çağdaş bir toplum durumuna getirilmesinde bir kaldıraç olarak kullanma yolunda, ta II. Mahmut döneminde başlamış olan deneylerin art arda gelen başarısızlıklarından elde edilen deneyimlerinden sonra bulunmuş olan çıkar yoldur." der.

Fay Kirby, 1947-1950 yılları arasında Türkiye'de öğretmenlik yapmış. 1951'de tekrar Türkiye'ye gelmiş ve 1954'e kadar Köy Enstitüleri'ni incelemiş. Kirby, 1962'de yine Türkiye'ye geliyor ve artık gitmiyor. Ankara'da hayata veda ediyor.

Niyazi Berkes'in tercümesinin birinci baskısı 1962'de, ikinci baskısı 2000 yılında yapılmış. Sonraki baskılarda "Bugün artık kullanılmayan bazı öz Türkçe sözcükler değiştirilerek yerine eş anlamlı sözcükler konulmuş ve bazı cümleler düzeltilmiş..."

"Öz Türkçe" yerine yeni "öz Türkçe"! Bence değiştirilmemeliydi; dipnot düşülmeliydi.

Bu satırları yazarken, Berkes'in "İslamlık, Ulusçuluk, Sosyalizm-Arap Ülkelerinde Gördüklerim Üzerine Düşünceler" kitabının 1975 baskısı önümdeydi. Anlaşılmayan bir kelimesi var mı, diye baktım. Yoktu.

"Türkiye'de Köy Enstitüleri" önemli bir kaynak.

*

Mehmet Rauf'u (1875-1931) bilirsiniz. Servet-i Fünûn Edebiyatı'nın önde gelen ismi. Servet-i Fünûn deyince, "ağdalı dil" akla gelir. Servet-i Fünûncular, ağdalı dil kullanabilmek için çoklukla Arapça ve Farsçadan liste bile yapmışlar. Cenab Şahabeddin'in böyle bir listesi yayınlanmıştı.

Ağdalı dil hevesini, bir "musibet" olarak düşünürsek, aynı dönemde Türkçecilik hareketinin de başladığını söyleyebiliriz. Elbette orta yolu bulmak isteyenler (Ziya Gökalp, Ali Canip Yöntem, Ömer Seyfeddin gibi...), Türkçe kullanacağız derken, kelime üretmeyi aşırıya götürenler (Mehmet Fuat Köseraif gibi...) arasında da çatışmadan bahsedebiliriz. Ve 100 yıl ötesinden bu çatışma sürüp gidiyor desem de uydurukçular galip gelmiştir. Akan sele karşı durulamıyor. Dilimiz çölleşmiştir. Artık zamanımızda güçlü bir edebî eser gösteremeyiz.

Mehmet Rauf'un "Genç Kız Kalbi" (İlk baskısı: 1914), "Günümüz Türkçesiyle" İş Bankası Kültür Yayınları'ndan çıktı (84 s.). Allah'tan kitabı yeni harflere aktaran ve sadeleştiren sıradan bir isim değil; Ayşegül Çakan. Günümüzde Türkçenin hakkı ne kadar verilebilirse, o özeni göstermiş.

"Ayşegül Çakan, "Sunuş"ta, "Bir genç kızın, Pervin'in duyguları ve hatıratı üzerinden ilerleyen romanda Mehmet Rauf aşk, âşıklar, evlilik, hatta dönemin toplum yapısı içinde kabul görmeyen ilişkilere dair eleştirilerde bulunmaktan da kaçınmamıştır." der.

Okumak lâzım.

 

DİĞER YAZILARI
TÜM YAZILARI
DİĞER YAZARLAR
Öğretemediklerimiz
Öğretemediklerimiz
A. Yağmur TUNALI
Öğretemediklerimiz
Omurga eğriliği ve tedavisi üzerine...
Omurga eğriliği ve tedavisi üzerine...
Arslan BULUT
Omurga eğriliği ve tedavisi üzerine...
'Rektörümüz Öcalan!'
'Rektörümüz Öcalan!'
Arslan TEKİN
'Rektörümüz Öcalan!'
Dış güçler belli
Dış güçler belli
Esfender KORKMAZ
Dış güçler belli
Rakamsal veriden ötesi
Rakamsal veriden ötesi
Fatma ÇELİK
Rakamsal veriden ötesi
Kemal Kılıçdaroğlu sürpriz yapar mı?
Kemal Kılıçdaroğlu sürpriz yapar mı?
Orhan UĞUROĞLU
Kemal Kılıçdaroğlu sürpriz yapar mı?
Tek adam sisteminin iflası!
Tek adam sisteminin iflası!
Özcan YENİÇERİ
Tek adam sisteminin iflası!
Cumhura karşı suç işleme özgürlüğü
Cumhura karşı suç işleme özgürlüğü
Selcan TAŞÇI
Cumhura karşı suç işleme özgürlüğü
Sebep ne?
Sebep ne?
Vedat BAYRAM
Sebep ne?
Kredi notu düşecek dolar yeni rekorlara gidecek!
Kredi notu düşecek dolar yeni rekorlara gidecek!
Evren Devrim ZELYUT
Kredi notu düşecek dolar yeni rekorlara gidecek!