Eski kitaplarda neler var?

Eski kitaplarda neler var?

"Bu Vatan Kimin?" şiiriyle tanıdığımız Orhan Şaik Gökyay (ö. 2 Aralık 1994), HİSAR dergisinde "Kitaplarda Neler Var?" ana başlığı altında yazdığı makalelerde eski kitapları ve yazarlarını tanıtır, onlardan nakiller yapardı. Orhan Şaik''in vefat yıldönümü münasebetiyle biz de bugün hocayı hayırla yâd ederek ondan aldığımız ilhamla eski bir kitapta gördüğümüz güzel bir hikâyeyi sizlerle paylaşmak istiyoruz.

Orhan Şaik Gökyay, söz konusu makaleler serisini takdim ederken şöyle diyordu:

"Türk edebiyatında, Osmanlılar çağında, her konuda yüzlerce kitap yazılmıştır. Bu kitapların, dilleri bir yana, çoğunda günümüz okuyucusu için de, ilgi çekecek nice sayfalar vardır. Bu dizide, ben, bir yandan bu tür kitapları, onların konularını ve yazarlarını, tarih sırası gözetmeden, kısaca tanıttıktan sonra, seçtiğim birtakım örnekleri sunmak istiyorum. Okuyacak olanlara yararı dokunacağını umarım. Bunları anlaşılır bir dille vermek amacını güdüyorum. Bundan dolayı, ele aldığım kitapların diline sıkı sıkıya bağlı kalmaktansa, gerek duydukça, bu parçaları bugünün anlatımına yaklaştırmayı, daha doğrusu bugünün diliyle vermeyi yeğ görüyorum." (bkz. HİSAR, Sayı:169 [244], Ocak 1978, s. 5).

Görüldüğü gibi hoca, eski metinleri sadeleştirerek vereceğini söylüyor. Nitekim öyle yapmıştı. Hatta o, 17. yüzyıl düşünürlerimizden Kâtip Çelebi''nin (ö. 1657) bazı eserlerini de aynı metotla sadeleştirip yayınlamıştı.

Şunu hemen belirtelim ki bir eseri sadeleştirmek belki günümüz okuyucusunun bilgi edinmesi bakımından faydalı olabilir ama sadeleştirilmiş metin o eserin müellifinin söylediğini hiçbir zaman tam olarak yansıtmaz. Dolayısıyla biz sözünü ettiğimiz hikâyenin önce orijinal metnini Latin alfabesine çevirerek sunacağız, sonra da tarafımızdan sadeleştirilmiş şeklini vereceğiz. İsteyenler hikâyenin sadeleştirilmiş haliyle yetinebileceği gibi arzu edenler metnin orijinaliyle karşılaştırarak hikâyede vurgulanmak istenen espriyi daha iyi anlama yolunu tercih edebilecekler.

HİKÂYE

"Bir derviş mülûk-ı Abbâsiyeden Vâsık Bi''llâh dergâhına geldi. Ve hâcibe dedi ki halifeye söyle bana yüz bin dirhem versin. Hâcib meblağı isti''zâm ve dervişin bî-mehâbâ talebine müteaccibâne güldü. Derviş dedi ki niye gülersin? Hâcib dedi ki senin bu makâm-ı vâcibü''l-ihtirâmda lâğına. Derviş dedi ki bana taleb, sana iblâğ ve halifeye semâ'' ve Rabb-i kadire teysîr.

Hâcib dervişin matlûbunu ve miyânelerinde cereyân eden kelâmları huzur-ı halifeye arz etti. Halife bir mikdar tefekkürden sonra dervişin istediğini tamamen verin ki ol taleb etti, sen iblâğ ettin ben işittim. Lâyık değildir ki taksir Vâcib taâlâ canibine âid ola." (bkz. Münşeât-ı Azîziyye, Matbaa-ı Cemâl Efendi, İst. 1303, s. 204).

HİKÂYE

Bir derviş Abbâsî halifelerinden Vâsık Bi''llah''ın sarayına gelir ve hâcibe (kapıdaki yüksek rütbeli görevli):

"Halifeye söyle bana yüz bin akçe versin" der.

Hâcib, dervişin bu karşılanması mümkün görünmeyen isteğine şaşarak güler. Derviş, niye güldüğünü sorduğunda hâcib:"Saygı gösterilmesi gereken bu makamda senin bu laubali latifene gülüyorum" der.

Bunun üzerine derviş der ki:

"Talep benden, tebliğ senden, işitmek halifeden, kolaylaştırmak da Allah''tan…"

Hâcib, dervişin isteğini ve aralarında geçen konuşmayı halifeye arz eder. Halife bir müddet düşündükten sonra "Dervişin isteğini eksiksiz verin. Çünkü o talep etti, sen bana tebliğ ettin, ben işittim. Kusuru Allah''a yüklemek uygun olmaz" der.

**

Dikkat ederseniz burada pratik bir zekâ var. Diğer bir ifade ile üslup harika. Belki de kıssadan alınacak hisse şu: Tatlı dil nasıl yılanı deliğinden çıkarırsa, iyi hazırlanmış, akıl ve fikir dolu güzel bir üslup da imkânsız görünen birçok şeyi imkânlı hale getirebilir.

Bu vesile ile Orhan Şaik Gökyay''ı vefat yıldönümünde rahmetle anıyoruz. Mekânı cennet olsun.

ACZİMİN GİRYESİ:

BU VATAN KİMİN?

Bu vatan, toprağın kara bağrında

Sıradağlar    gibi   yatanlarındır.

                                  (O. Şaik Gökyay)

Yazarın Diğer Yazıları