Plansız talep artışı istikrarı çok bozuyor - Esfender KORKMAZ
22 Ocak 2022 Cumartesi
İstanbul Hava durumu İstanbul 6°C
Doviz verileri
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
YAZARLAR
Esfender KORKMAZ
Esfender KORKMAZ

Plansız talep artışı istikrarı çok bozuyor

esfender@esfenderkorkmaz.com
+
Aa
-
12 Haziran 2020 Cuma

2020'de bütün dünyada büyüme oranları eksi olacak. Bizde de eksi olacak ve fakat 2020'nin birinci çeyreÄŸi yüzde 4.5 büyüme yaÅŸamış olmamız  nedeniyle bu daralma daha düşük kalacaktır.

Aslında 2020 yüzde 4,5 büyümeyi de, 'Dünya daraldı, biz büyüdük" şeklinde yorumlamakta da ihtiyatlı olmalıyız. Çünkü 2020'nin ilk çeyrek büyümesi 2019 ilk çeyrek GSYH'ya göre hesaplanıyor. 2019 ilk çeyrekte bütün dünyada GSYH'da büyüme oldu, bizde ise yüzde 2,3 küçülme oldu. Eğer bizde de 2019 ilk çeyreğinde GSYH'da yüzde eksi 2,3 küçülme yerine yüzde 2.3 büyüme olsaydı, şimdi 2020 ilk çeyrekte büyüme değil yüzde eksi 0,06 küçülme olacaktı.

Öte yandan Arjantin gibi krizdeki bazı ülkeler dışında, 2018 ve 2019 yılında Dünyada kriz olmadı. Biz ise kriz yaÅŸadık. 2018 dördüncü çeyrek, 2019 bir ve ikinci çeyrekte üst üste üç çeyrek GSYH'da büyüme eksi oldu. Fert başına büyümede ise arttı, 2019 üçüncü çeyrek olmak üzere dört çeyrek üst üste daralma yaÅŸadık. Bu daralmaya  geçmiÅŸ krizlerde olduÄŸu gibi kur ÅŸoku neden oldu.

Türkiye'de iç dinamikler nedeni ile her krizden bir yıl içinde çıkmıştır. 2020'de bu krizden çıkış yılımız idi. 2020 ilk çeyrek büyüme sonra da devam edecekti… Eğer ki, pandemi olmasaydı.

Pandemi nedeniyle hükümet genişletici ve talep artırıcı uygulamalar yaptı. Kamu bankalarının kredileri artırması, bütçe açıklarının artması ve eksi reel faizler nedeniyle toplam talepte artış planlandı. Ne var ki talep artışının diğer makro politikalarla da uyumlu olması gerekir.

1. Destekler geçimlik kesimle sınırlı olmadı.

Ä°ÅŸinden geçici çıkarılanlar, kepenk kapatanlara dönük olmadı. Genel olarak talep geniÅŸletici önlemler alındı. Ekonomide canlanma yaratmak için her alanda talep artışı yaratmak istendi. 

2. Ucuz kredi konut fiyatlarını şişirdi.

Türkiye'de ilk sorun, konut talebinde oldu. Kamu bankaları konut kredi faizlerini düşürünce, vadeleri uzatınca, konut talebi arttı. Bir gecede konut fiyatları yüzde 10 ile yüzde 20 arasında arttı. AlemdaÄŸ'da 380 bin liraya satılan konutlar, teÅŸvik  kararından sonra ertesi gün 450 bin liraya çıktı.

Eski fiyatları artıramazsın kararı çalışmaz… Bir önceki fiyatı bilemezsiniz… Dahası satıcılar talep varsa el altından fiyat farkını yine alır.

Diğer taraftan konut kredisi veren kamu bankalarının zararını hazine karşılıyor. Hazinenin finansmanı da vergilerle sağlanıyor. Yani konut alanların parasının bir kısmını kendisi, bir kısmını da halk ödüyor. Sosyalize edilen bu zararlar gelir dağılımını bozuyor.

3. Talep artışı dış açığı artırıyor.

Talep artışına uygun arz artışı olması gerekir. Türkiye de kapasite kullanım oranı düşüktür. Söz gelimi imalat sanayiinde bu oran yüzde 65'e kadar geriledi. Talep artışı ile Kapasite kullanım oranı artar. Ancak aynı zamanda ithalat ta artar. Çünkü üretim yapılması için ithal aramalı ve hammaddeye ihtiyaç var. Bu ihtiyaç her sektörde var. Sonuçta üretim artışı dış ticaret açığını artırır. Turizm geliri de düştüğü için cari açık artar.

Talep artışı ithal tüketim mallarında da artış yaratır. Yine dış açıklar artar.

4. Talep artışı yatırımları uyarmıyor.

Talep artışı olmasına rağmen neden işsizlik artıyor? Zira talep artışının normal bir ekonomide yatırımları uyarması ve yatırım artışının da istihdamı artırması ve işsizliği azaltması gerekir. Ne varki, ne kadar talep ne kadar artarsa artsın, yatırımlar artmıyor. GSYH üç çeyrek daraldı. Yatırımlar 2018 ikinci çeyrekte daralmaya başladı ve bu sene ilk çeyrekte dahil olmak üzere 7 çeyrektir daralıyor.

2020 yılının ilk çeyreğinde, Özel tüketim yüzde 5,1 ve kamu tüketimi yüzde 6.2 oranında büyüdü ve fakat yatırımlar eksi 1,4 oranında daraldı.

KOBİ kredileri gibi bir kısım krediler, yatırıma gitmiyor. Tüketime gidiyor.

Yatırımların artması için, önce yatırımlar için güven ortamı oluşturmak zorundayız.

5. Eksi faiz kur artışına neden oluyor.

Yine talep genişlemesi yaratması için faizlerin eksi tutulması, TL tutanlarda cep yakıyor. Bunun için döviz ve altın talebi artıyor. Dolarizasyonun artması Merkez Bankası'nın para politikasını etkisiz kılıyor.

Sonuç; Türkiye'de genişleme önlemleri, ABD veya AB ile aynı paralelde etki yapmaz. Türkiye'nin öncelikli sorunu, aşırı kırılgan ve spekülatif piyasaları önlemek, güven ortamı oluşturmak ve planlama yaparak, tasarruf - tüketim, toplam talep, toplam arz dengesini sağlamaktır. Bunun için orta vadede düşük büyüme dönemi yaşanabilir ve fakat ekonomik istikrar kalıcı olur.

 

dfs-004-001-011-001-001-001-002-016.jpg

DİĞER YAZILARI
TÜM YAZILARI
DİĞER YAZARLAR
Bir çözümleme yaparsak...
Bir çözümleme yaparsak...
Ahmet GÜRSOY
Bir çözümleme yaparsak...
Bukele, Zelenski ve ''proje başkan''lar...
Bukele, Zelenski ve ''proje başkan''lar...
Arslan BULUT
Bukele, Zelenski ve ''proje başkan''lar...
Mümtaz insan: Prof. Dr. Yümni Sezen
Mümtaz insan: Prof. Dr. Yümni Sezen
Arslan TEKİN
Mümtaz insan: Prof. Dr. Yümni Sezen
''Demirören kredilerinin'' korkunç boyutu
''Demirören kredilerinin'' korkunç boyutu
Murat AĞIREL
''Demirören kredilerinin'' korkunç boyutu
60 yıl sonra Tahkikat Komisyonları hortladı
60 yıl sonra Tahkikat Komisyonları hortladı
Orhan UĞUROĞLU
60 yıl sonra Tahkikat Komisyonları hortladı
Dolar bundan sonra ne olur?
Dolar bundan sonra ne olur?
Remzi ÖZDEMİR
Dolar bundan sonra ne olur?
Ölsünler mi?
Ölsünler mi?
Selcan TAŞÇI
Ölsünler mi?
İlk akıl eden kimdi?
İlk akıl eden kimdi?
Servet AVCI
İlk akıl eden kimdi?
Uğurlar olsun...
Uğurlar olsun...
Yavuz Selim DEMİRAĞ
Uğurlar olsun...
Takdir hakkı ve penaltı kararları
Takdir hakkı ve penaltı kararları
Ertuğrul DİLEK
Takdir hakkı ve penaltı kararları
Trabzonspor'a komşu uyarısı…
Trabzonspor'a komşu uyarısı…
Murat TAŞKIN
Trabzonspor'a komşu uyarısı…