Borçla büyüyen borçla küçülür

A+A-
Esfender KORKMAZ

Eskiler fazla borçlanınca, borç bini aştı derlerdi… Türkiye'nin dış borçları 421 milyar dolara yükseldi. Türkiye tasarruf yatırım açığı veriyor. Aradaki fark cari açık olarak yansıyor. O kadar ki 2000'li yıllarda yüzde 20'nin üstünde olan ortalama tasarruf oranı (Toplam tasarrufların, GSYH 'ya oranı) bugün yüzde 14'ün altındadır. Tasarruflar yetersiz olunca farkı dış kaynakla karşılıyoruz. 

Kamunun iç borçları 458 milyar liraya, bireysel krediler 398 milyar liraya yükseldi. Özel sektör iç kredileri vatandaşı ilgilendirmiyor.

Aşağıdaki fert başına düşen borç tablosu bazı varsayımlar altında yapılmıştır.

Borç miktarı ile borç yükü farklıdır. Borç yükü içinde borcun ekonomiye getireceği olumsuz etkiler de vardır. Bu etkiler doğrudan ölçülmez. Söz gelimi, iç borçların enflasyon etkisi, dış borçların kur etkisi ve geri ödeme sırasında fakirleştirme etkileri olacaktır.

Ayrıca, iç ve dış borç toplanmaz… Çünkü iç borçlar GSYH içinde bir transferdir ve gelir dağılımını etkiler. İç borçlarda reel faiz yüksekse, devletten borç verene bir gelir transferi olur, tersine reel faiz yoksa borç verenlerden devlete bir gelir transferi yapılmış olur. Dış borçlarda ise, özel sektör veya devlet  fark etmez, borç girişi ve çıkışı doğrudan GSYH artırır veya düşürür. Yani büyümeyi etkiler. Ayrıca döviz arz ve talebini etkiler.  

Bu nedenlerle tablodaki rakamlar yük olarak alınmıştır.

 

  VATANDAŞA DÜŞEN  BORÇ YÜKÜ

------------------------------------------------------------------------------------------------

                                                                               KİŞİ BAŞINA DÜŞEN

                                             TOPLAM BORÇ           ORTALAMA  YÜK

                                              ( MİLYAR  TL)                     (TL)

                                 

BİREYSEL KREDİLER             398                                   5.070       

DIŞ BORÇ YÜKÜ                   1.306                                16.636

DEVLET İÇ BORÇLANMA       458                                   5.835             

                                 

Türkiye bu güne kadar dış borçla büyüdü. Bundan sonra dış borcu daha pahalı alacak. Ayrıca, Fitch kararı olumsuz olursa ve arkasından FED faiz artırırsa, dış borçları çevirmekte zorlanacağız.

 

Bir alternatif yatırım - tasarruf açığını, bir anlamda cari açığı çözmek gerekir. Bunun için, hem iç tasarrufları artırmalıyız, hem de üretimde daha çok yerli hammadde ve yerli aramalı kullanmalıyız. 

 

DIŞ AÇIĞIN GSYH'YA ORANI  (YÜZDE)

-----------------------------------------------------------------

                  TOPLAM        TOPLAM      

YILLAR     TÜKETİM       YATIRIM        AÇIK

------------    ---------------    --------------     ------------

  2012             84,8              20,4              - 5,2

  2013             86,5              20,2              - 6,1

  2014             84,0              20,5              - 4,4

  2015             83,2              19,9              - 3,0

  2016             82,2              20,3              - 3.9 (*)

(* Benim tahminim  ) Kaynak : Kalkınma Bakanlığı

Tasarrufları artırmak, orta ve uzun vadeli bir iştir. Bunun için siyasi istikrar, sermayenin ve mülkiyetin güvence altına alınması şarttır. Türkiye'de ortalama tasarruf oranlarına bakarsak, 1976 da, özel tasarrufların GSYH'ya oranı yüzde 20.9 iken, 1980 darbesi ile yüzde 9.4'e gerilemiştir. 2013 yılında da özel tasarruf oranı yüzde 9.9' a kadar düşmüştür. Bunun için başkanlık tartışması dahil, siyasi çatışmaları  daha istikrarlı bir ortama ertelemeliyiz.

  • Yorumlar 1
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Yazarın Diğer Yazıları