Ekonomide akıl tutulması!.. - Esfender KORKMAZ
27 Ocak 2022 Perşembe
İstanbul Hava durumu İstanbul 3°C
Doviz verileri
  • DOLAR
  • EURO
  • ALTIN
YAZARLAR
Esfender KORKMAZ
Esfender KORKMAZ

Ekonomide akıl tutulması!..

esfender@esfenderkorkmaz.com
+
Aa
-
28 Ekim 2020 Çarşamba

1977 yılının ilk yarısında CHP azınlık hükümeti vardı ve  Ecevit BaÅŸbakandı. Adalet ve Kalkınma Partisi, Süleyman Demirel muhalefetteydi. 70 cent eksik olduÄŸu için Japonya BüyükelçiliÄŸi'ne maaÅŸ ödenememiÅŸti. Demirel bu nedenle  "Türkiye'yi 70 cente muhtaç ettiniz." demiÅŸti.

Bugün Merkez Bankası rezervleri ekside... 1977'den farkı, o gün halkın parası vardı. GSYH 1976'da yüzde 10,5 ve 1977'de yüzde 3,4 büyümüştü. Bugün halkın döviz alacak parası da yok.

18 senedir kriz üçlüsü, borsa - döviz - altın üçgeninde sıkıştık. Reel ekonomi unutuldu. Borsayı, dövizi de direnç noktaları ve endekslerle konuÅŸuyoruz. Gerçekte ise çözümleri tartışmamız gerekir. Ä°ktidar, muhalefet ve halk olarak,  Adeta endekslere paralize olmuÅŸuz. Spekülasyon tuzağı bize akıl tutulması yaÅŸatıyor.

En başta, ekonomiyi dünyanın en kırılgan ekonomisi yapan, dalgalı kur sistemini tartışmalıyız. Dalgalı kur sistemini değiştirmeliyiz. Yarınları görebileceğimiz yeni bir sisteme geçmeliyiz. İktidar partisi programlarında dalgalı kura devam edeceğini açıklıyor. Muhalefet ise işin farkında değil.

Dalgalı kur sistemini neden değiştirmemiz gerekir;

1. Dalgalı kur sistemi için rekabetçi piyasa altyapısı yoktur.

Teoride dalgalı kur sisteminin, ödemeler blançosunu otomatik olarak dengeye getireceği savunulmuştur. Dalgalı kur sisteminde, cari açık ortaya çıkarsa döviz ihtiyacı ve döviz talebi artar. Döviz kuru değer kazanır, milli para değer kaybeder. Ülkenin dış rekabet gücü artar. Çünkü milli parayla hesaplanan ürün fiyatı, döviz cinsinden düşer. Milli paranın değeri yüzde 40 düşerse, ihracatçı bir dolara sattığı ürünü 60 cente düşürebilir. Buna karşılık ithal malları da milli para cinsinden yine yüzde 40 oranında daha pahalı olur. İthalat talebi düşer. İhracat artar. Dış ticaret açığı azalır. Paralel olarak cari açıkta azalır. Dış ödemelerde yeniden denge sağlanır.

Cari fazla veren durumlarda ise tersi olur.

Ne var ki; gelişmiş ekonomiler için uygun bir sistem olan dalgalı kur sistemi, Türkiye'nin 2001 yılındaki ekonomik yapı ve piyasa yapısı ile uyumlu değildi. Aslına bakarsak bugünde uyumlu değildir. Zira Türkiye'de genel olarak piyasada oligopol ve kartel yapılar var. Kamu tekellerinin Özelleştirme yoluyla özel sektöre geçmesi, bu yapıları güçlendirdi.

2. Dolarizasyon (Para ikamesi) para politikasını çalıştırmaz. 

Türkiye'de geçmiÅŸ krizler, TL'ye olan güven kaybına ve dolarizasyon (Para Ä°kamesine) yol açmıştır. Dolarizasyon kurlardaki istikrarı bozmuÅŸ, ekonomide kırılganlığı artıran nedenlerden birisi olmuÅŸ, döviz kurunda aşırı oynaklık yaratmış,   para ve faiz politikasının etkinliÄŸini düşürmüştür.

2000 yılında toplam mevduat 56,3 milyar lira idi. Bunun 30,9 milyar lirası  (Yüzde 55) TL cinsinden, 25,4 milyar lirası da (Yüzde 45) döviz cinsindendi. Bu demektir ki, 2001 krizinden ve Ä°MF'nin dalgalı kur önermesinden önce de yüksek bir  dolarizasyon vardı.

2001 dalgalı kur sisteminden sonra dolarizasyon daha da arttı. 2002 yılında 128,5 milyar lira olan  toplam mevduatın 56,3 milyar lirası (Yüzde 44 ) TL, 72,2 milyar lirası (Yüzde 56) döviz cinsinden idi.

3. Vadeli döviz işlemleri piyasası gelişmemişse, kur belirsizliği artar.

Bizde vadeli döviz iÅŸlemleri geliÅŸmediÄŸi için, kur oynaklığı yüksek oldu. Yasa 2001 yılında çıkarılmış olmakla birlikte, Türkiye'de ilk Vadeli Ä°ÅŸlem ve Opsiyon Borsası  2005 yılında Ä°zmir'de iÅŸleme açıldı.  Bu borsa, 5 AÄŸustos 2013'te Borsa Ä°stanbul bünyesine katılıp "Borsa Ä°stanbul Vadeli Ä°ÅŸlem ve Opsiyon Piyasası" (VÄ°OP) adını aldı.

Vadeli döviz işlemlerinde vade sonunda belirlenen kurlar nedeni ile, kur oynaklığını frenler. Mamafih vadeli işlemler borsası da döviz dalgalanmalarından korunmak amacıyla kurulmuştur. Ayrıca ithalat ya da ihracat yoluyla döviz borçlanan ya da döviz alacağı olan yatırımcıların riskten kurtulmaları için kullanılan bir araçtır

Ne var ki; günümüzde Vadeli Ä°ÅŸlem ve Opsiyon Borsası AŞ  daha çok spekülasyon amaçlı kullanılmaktadır.

4. Kontrolsuz sıcak para girişi kur dengesini bozdu.

Yüksek oranda yabancı sermaye ve özellikle sıcak para giriÅŸi döviz arzını artırdı. 2007 yılında MB reel kur endeksine  göre  TL yüzde 27 oranında daha deÄŸerli idi. Şimdi tersine çıkışı döviz ihtiyacını artırdı ve TL yüzde 40 daha düşük deÄŸerdedir.

Sonuç olarak, kısır tartışmayı bırakıp önce döviz kuru sistemini değiştirmeliyiz.

 

DİĞER YAZILARI
TÜM YAZILARI
DİĞER YAZARLAR
Erdoğan: ''Güzel ivme yakaladık!''
Erdoğan: ''Güzel ivme yakaladık!''
Arslan BULUT
Erdoğan: ''Güzel ivme yakaladık!''
CHP'nin tavrı şimdi ne olacak?
CHP'nin tavrı şimdi ne olacak?
Arslan TEKİN
CHP'nin tavrı şimdi ne olacak?
Devlet bütçesi de parti bütçesi oldu
Devlet bütçesi de parti bütçesi oldu
Esfender KORKMAZ
Devlet bütçesi de parti bütçesi oldu
KKTC'de egemenliğim devletim, anavatanım diyenler kazandı
KKTC'de egemenliğim devletim, anavatanım diyenler kazandı
Hüseyin Macit
YUSUF
KKTC'de egemenliğim devletim, anavatanım diyenler kazandı
Kâr şirketlere, zarar millete…
Kâr şirketlere, zarar millete…
Orhan UĞUROĞLU
Kâr şirketlere, zarar millete…
Korkulmayacak gibi değil
Korkulmayacak gibi değil
Selcan TAŞÇI
Korkulmayacak gibi değil
O Japon askerleri gibi kalmak!
O Japon askerleri gibi kalmak!
Servet AVCI
O Japon askerleri gibi kalmak!
Devlet Sanatçısı Zileli Âşık Eminî Düştü
Devlet Sanatçısı Zileli Âşık Eminî Düştü
Mehmet YARDIMCI
Devlet Sanatçısı Zileli Âşık Eminî Düştü
Kabaş'ın kaçma şüphesi olduğuna kim inanır?..
Kabaş'ın kaçma şüphesi olduğuna kim inanır?..
Yavuz Selim DEMİRAĞ
Kabaş'ın kaçma şüphesi olduğuna kim inanır?..